"Terá que debaterse non só o unilateralismo dos EEUU, senón tamén o unilateralismo dos países industrializados en conxunto." "A fractura dixital é unha coartada para evitar falar das fracturas sociais" "Crer nun internet totalmente libre significaría admitir que internet está fóra da sociedade." "A socialización do tema das tecnoloxías non sempre foi aparellada cunha reflexión crítica"

<Vieiros> Dise que esta é a primeira guerra a través de internet... ¿É só unha frase bonita, ou implica cambios reais dende o punto de vista da comunicación? <Mattelart> Creo que é verdade, pero antes houbo outras experiencias, como a de Chiapas. O que é interesante é que precisamente os conselleiros do Pentágono comezaron a reflexionar sobre a importancia das redes a partir dos neozapatistas en 1994. Mesmo figura nos manuais do Pentágono como exemplo. <nura> ¿En que medida internet influíu na creación dunha opinión pública en contra da invasión dos Estados Unidos a Iraq? <Mattelart> É un dos elementos importantes, pero hai outras instancias que tamén permiten tomar conciencia dos desafíos da guerra de Iraq. Os Foros Sociais Mundiais son elementos fundamentais no proceso de socialización neste tema. <Melmac> Esta mañá dixeches na túa conferencia que nesta guerra "os medios non eran inocentes". ¿Pero é posible aínda un medio inocente? <Mattelart> Non, desde hai máis de 30 anos, desde Chile, os medios non son inocentes. Pero os medios non son entes metafísicos, os medios traducen relacións de forza, de grupos.... Non teñen unha concepción metafísica sen correspondencia coa realidade. Cada sociedade ten os medios que merece en función das loitas por conseguilos. <Loren> Estou impresionada co conflicto das imaxes das víctimas. ¿Cres que é positivo ver os cadáveres coa sopa? ¿Cres que é negativa a censura destas imaxes? <Mattelart> A humanidade avanzou no asunto dos dereitos humanos desde unha perspectiva de humanización da guerra, desde finais do séculos XIX. Os países democráticos renunciaron a presentarlle ao público os trazos máis sanguinarios da guerra. Hai unha regra que pertence finalmente a unha filosofía humanista, que di que certas imaxes non poden expoñerse así brutalmente, non só por respecto ás víctimas, senón tamén polo seu contorno. <Melmac> Estiveches no Chile de Allende, durante o golpe... Tantos anos despois, asistimos a outro fenómeno semellante... ¿que diferencias ves entre un e outro? <Mattelart> Esta vai ser unha resposta puramente persoal. O que adquire unha posibilidade de lectura política nova é a noción mesma de imperialismo. Os que participamos no proceso da Unidade Popular en Chile entre os anos 70 e 73 vivimos de moi preto a violencia da que era capaz o imperialismo de EEUU cando os seus interese eran atacados: a súa soberbia, o seu unilateralismo, o seu rexeitamento a aceptar a mediación da comunidade internacional... E hoxe en día, o que vivimos en Chile (e salvando todas as comparacións posibles, porque creo que son acontecementos moi distintos), o que vimos, é unha potencia imperial que non acepta ningunha reflexión sobre as mediacións democráticas que avanzaron nos 30 últimos anos. É a política de forza e o rexeitamento á negociación. <Vieiros> Hai dez días estivo nesta mesma sala o xornalista franco-galaico Ramón Chao, e dixo que Chirac, e a poisición de Francia, non eran para ilusionarse, precisamente. ¿Como ves ti a Vella Europa? ¿descolocada? <Mattelart> Todos os debates que hai nesta "vella Europa" formulan preguntas que son fundamentais para o futuro, para elaborar un novo ordenamento do mundo que non reproduza as lóxicas da desigualdade. Por outra parte, é difícil obxectar a posición de Chirac. En Francia é a posición que tamén adoptaría a esquerda, sobre todo no debate internacional hoxe. Pero, abofé, non nos enganamos. Pensamos que noutra etapa terá que haber un debate non só sobre o unilateralismo de EEUU senón tamén sobre o unilateralismo do conxunto dos países industrializados con respecto ás desigualdades mundiais. <annamaria> ¿Que futuro hai fóra do espacio da sociedade da información para os países que queden illados pola fractura dixital? <Mattelart> Ben, este é realmente o tema que está no centro da discusión. Van abordan este problema no cumio de Xenevra sobre a sociedade da información, que terá lugar no mes de decembro deste ano, organizado pola UNESCO. É a primeira vez na historia que respecto a este tema os organismos internacionais lles ofreceron ás denominadas 'sociedades civís' participar para facer oír as súas propostas. Creo que é un paso adiante importante, na medida en que vai en contra dun discurso que fala moito de fractura dixital, e que toma a fractura dixital como unha coartada para evitar falar das fracturas socioeconómicas e culturais. Penso que, fronte a esta nova ideoloxía da fractura dixital que tapa as fracturas sociais, os movementos sociais que están embarcados hai moito tempo na problemática da comunicación andan tratando de contrarrestar unha estratexia de tipo tecnocrática, moi orientada a un determinismo técnico, e están propoñendo un conxunto de medidas. Mesmo a orde do día para a conferencia de Xenevra coloca o problema da apropiación das tecnoloxías nunha filosofía da educación. A orde do día propón tamén que este problema da desigualdade de acceso ás novas tecnoloxías forme parte dunha discusión global tamén noutros organismos, como por exemplo a Organización Mundial do Comercio ou a Organización da Protección da Propiedade intelectual. <annamaria> ¿Como observa vostede o fenómeno de adaptación de Irlanda ao novo escenario audiovisual? ¿Que causas están detrás? <Mattelart> Síntoo, non seguín moito ese problema. Teño moita simpatía cara a Irlanda, pero non son omnisciente...:) <Flavia> ¿Que pasará coas culturas minoritarias ? <Mattelart> Hoxe en día, fronte ao dominio do inglés e dos contidos en lingua inglesa, pódese dicir que no interior de cada cultura que se di dominante hai un desequilibrio tremendo de todas as culturas. É precisamente o que se está tratando de debater. <NARAHIO> ¿Cando se fala do uso comunicativo transfronteirizo das novas tecnoloxías por parte de culturas minoritarias, no momento actual non se corre o risco de que incluso nesas culturas se creen elites que protagonicen un acceso que debería ser universal? <Mattelart> O problema clave de internet é que de momento o acceso é totalmente desigual. É verdade que hai procesos de apropiación das tecnoloxías por grupos populares. Pero os informes de Nacións Unidas din que só ten acceso a Internet unha elite. Pero noutros medios, como a radio ou a televisión, tamén se está a producir este fenómeno. <NARAHIO> Internet é un medio democratizador da comunicación en potencia... ¿Sen embargo, como se pode garantir que o seu uso sexa realmente democrático e lexítimo sen coartar a súa liberdade? <Mattelart> A definición da liberdade é difícil de discutir. O mito de internet como espacio totalmente libre significaría admitir que Internet está fóra da sociedade. É o fundamento do mito tecnolibertario. Moitas veces os tecnolibertarios participan da ideoloxía neoliberal. A sociedade necesita regras de convivencia democrática. Toda a loita para a apropiación da tecnoloxía pasa por unha reflexión e unha negociación entre os diferentes compoñentes da sociedade. <Flavia> ¿Que pode facerse desde a comunicación local para contribuír ao coñecemento da realidade global e do resto dos fenómenos da globalización económica? <Mattelart> Ufff, creo que desde hai dez anos foise producindo un avance na conciencia da xente sobre a existencia dun nexo íntimo entre os diferentes niveis da realidade: o local, o nacional e o global. E unha das probas maiores de toda esta evolución é que a xente se mobiliza contra o conflicto de Iraq a partir da súa realidade concreta. <Ben> ¿Onde empeza e onde remata o mito da sociedade do coñecemento? ¿Está en crise este concepto? <Mattelart> O mito da sociedade do coñecemento non é, en realidade, o mito da sociedade da información. O mito empezou despois da Segunda Guerra Mundial a través das nocións da sociedade capitalista, a post-histórica, a sociedade da información e, por último, da sociedade do coñecemento. Este mito pretende que imos poder arranxar todo a través do determinismo técnico. Pero sen embargo sábese que a única maneira de resolver o problema das desiguadades no acceso ás tecnoloxías é a partir dunha reflexión sobre as estratexias educativas, dun intercambio das experiencias dos diversos movementos sociais ligados ao problema da educación. Creo que hai un salto que se efectuou nos últimos cinco ou seis anos nos movementos sociais e pedagóxicos, sobre todo na reflexión sobre as mediacións na apropiación das habilidades tecnolóxicas. <nura> ¿Ata que punto a comunidade universitaria esta involucrada en proxectos de investigación de novas tecnoloxías? <Mattelart> É dificial contestar de maneira global. As universidades teñen temarios moi distintos segundo as necesidades locais ou nacionais en Francia. Desde os 80 o tema das novas tecnoloxías foise desenvolvendo moito en relación cos seus usos sociais e é verdade que cada vez máis as universidades do mundo se achegan ao problema non só dos usos senón tamén da desregulación. Penso que, ao ollar a producción de investigación sobre as novas tecnoloxías a través do mundo, este foi un tema que entrou moi forte na maior parte dos países... Pero tamén é verdade que esta socialización do tema das tecnoloxías non sempre foi aparellada cunha reflexión crítica. Transcrición íntegra do chat (26/3/2003)

Vieiros