 |
 |
|
| James Petras é un fillo de emigrantes gregos nado en Boston que chegou a eminente sociólogo. E non só iso, senón que ao nome "sociólogo" hai que lle engadir o apelido "anticapitalista", con todo o que iso significa nun país coma os Estados Unidos. Pois si, de axudarlle ao pai nunha pescadería dun barrio xudeu pasou a dar consellos aos campesiños dos Sem Terra en Brasil, aos zapatistas mexicanos... e a iluminar a mente dos milleiros de persoas que leron os seus libros, ademais da dos seus alumnos na Universidade de Binghamton (Nova York). Quedamos con el no Parador de Turismo de Pontevedra, era a súa enésima entrevista e decimos comezar polo máis obvio... | |  |
"Hai un enorme descontento co neoimperialismo, por iso teñen que chamalo globalización" "Hai milleiros de xeitos de socializar o coñecemento e a economía, non podemos plantexar a revolución xa" "Hai que estimular unha cultura popular e non importar 'superstars', estrelas como Mick Jagger, un multimillonario vello que vén aquí repetir cancións xa pasadas de moda, e aínda por riba feíño como é..."  "Xente coma Ramonet di que existe globalización polas novas tecnoloxías e falan sen parar da 'nova economía' repetindo todos os clichés das revistas de negocios. E as novas tecnoloxías non teñen ningunha relación coa expansión do capital" "O único xeito de análise da sociedade actual baséase en dous conceptos básicos: imperialismo e clase social" | | P. Globalización parece ser a palabra chave en todas as análises da "nova sociedade", pero sen embargo non aclara nada... R: Hai moita confusión con ela, polas circulacións de capitais e polo crecemento de fusións de multinacionais. Pero debemos clarificar a partir dunha análise moito máis concreta e menos metafórica como se estructura o mundo actual. O feito fundamental é que hai uns estados imperiais en Europa, Estados Unidos e, aínda que en menor grao, Xapón. Estes nomean os seus representantes no FMI e no Banco Mundial, e na OMC. Teñen un poder derivado da súa representación do estado imperial. Á súa vez están artellados coas súas multinacionais, existindo unha influencia mutual entre a multinacional que fixa o proxecto económico global e as tarefas para o estado que na súa propia autonomía elabora os proxectos políticos, militares, ideolóxicos para cumprir os seus deberes, de xeito máis ou menos creativo, máis ou menos agresivo, tendo en conta conxunturas, estratexias, etc. P: Entón quere dicir que o que agora chamamos globalización non é máis ca o que antes chamabamos imperialismo... R: Si. O concepto imperialismo é moito máis preciso ca unha palabra baleira como "globalización". ¿Por que é máis rigoroso? Porque explica a conducta dos estados e multinacionais que son os principais vehículos para a organización dos movementos e circuitos de capitais. Neste sentido o importante é entender que as multinacionais non se moven se non hai unha protección dos seus estados, como negociar para baixar as barreiras, dar instruccións aos seus representantes no Banco Mundial, no FMI... É moi pouco seria unha análise que empece a extrapolar estas organizacións das configuracións que nomean os seus oficiais, que lles indica que política deben seguir e a proban as medidas para implementar a súa política. É unha análise cortada, demasiado superficial, separalos como entidades flotando pola súa conta, sen a lóxica do estado imperial e as multinacionais con nome e apelidos. O máis importante que debemos entender é que os capitais están organizando multinacionais e que estas teñen as súas casas matrices -nun 80% dos casos- en Europa e EEUU. E que as grandes decisións tecnolóxicas e investimentos están feitos dende estas sedes. Porque cando Ford decide que na súa estratexia Inglaterra é demasiado costosa polo prezo da libra, pecha a planta e decide cambialo a outro país. Iso vén de Detroit, non dun funcionario solto en Londres. Falando de palabras de moda xorde o termo "nova economía", que usan eminentes analistas como Ignacio Ramonet, o director de Le Monde Diplomatique. Pero Petras oponse con rotundidade: "Eles din que existe globalización polas novas tecnoloxías e falan sen parar da OEnova economía, repetindo todos os clichés das revistas de negocios. As novas tecnoloxías non teñen ningunha relación coa expansión do capital". E achega datos: "As taxas de crecemento da productividade entre o 45 e o 75 foi o dobre do que era dende o 75 ata o 2000. Dende que comezou a "revolución tecnolóxica" -que non é ningunha revolución- baixaron as taxas a case a metade. Se hai unha revolución tecnolóxica debe revitalizar a productividade, aumentala, o que pasa é que está a absorber capitais e tecnoloxía que non venden pola economía no seu conxunto, o que medra dinamicamente é a producción de computadores, porque os cambian cada ano". P: E vostede como analiza o fenómeno da Internet ¿é apocalíptico coma Ramonet, ou concédelle algo de confianza... R: ¿Que é Internet? É outra forma de comunicar, no canto de chamares, agora ocas a tecla. ¿E que máis? Estas declaracións folclóricas e xeralizacións que din que a Internet está a cambiar o mundo... ¿como cambia? O capital segue medrando nos lugares onde o poder imperial impón condicións, pode controlar a distribución de ingresos, colleitar dende as privatizacións, etc. Non necesitas Internet para iso, abonda co teléfono. Cecais facilita as comunicacións tres segundos máis rápido, se non hai un erro no computador, claro. O que se gaña en rapidez non se gaña en contido. O que podo dicir é que facilita máis a especulación de capitais, máis que acceder a procesos de cambios sociais profundos. P. Pero si é certo que as clases medias teñen agora acceso a máis información... R. Home, si... Agora mercas dende o computador no canto de baixar á tenda do lado a facer a compra, aforras unha media hora de cola, pero logo tes que agardar a que che manden o paquete, que pode tardar uns dous ou tres días. ¿Que gañas? Que non tes que poñer os pantalóns para baixar a mercar, iso é a única vantaxe. É só un xeito diferente de consumo, mais iso non implica máis emprego, nin máis ingresos, nin posibilidades para grandes sectores populares. Fíxate na precariedade da clase media no traballo agora: novos profesionais que están todos en precario en Microsoft, por exemplo. Dous tercios dos programadores están en precario, con contratos renovados cada 3 ou 6 meses. Eles están na punta de lanza dunha economía que os explota. ¿En que sentido hai unha revolución aí? Hai unha contrarrevolución vencelladas ás novas tecnoloxías que non avanza nada as posibilidades. Só avanza para os directivos, que reciben OEstock options, cando a bolsa anda ben. P. ¿Cre que as teorías de dependentismo e anti-imperialismo dos 60 son xa inútiles? R: A teoría da dependencia é unha visión parcialmente interesante. O factor desigual de relacións entre imperio e colonia non é unha teoría sobre a dinámica do capital que move e conquista e xera estas desigualdades. É un concepto útil descriptivamente. O país dependente permite que saian as riquezas, os recursos... pero non explica a dinámica de fóra e a importancia que teñen os estados imperiais na creación das condicións e na reproducción de capitais. P: ¿A que queda restrinxido entón o papel do Estado? Porque tamén no discurso da globalización hai un antiestatismo forte... R: Primeiro, asumir que están restrinxidos. Os estados son superactivos, tanto no imperio coma nos países recolonizados. No que cambiaron é que a súa función agora é favorecer as multinacionais, transferir recursos no orzamento a subvencionalas, baixar os impostos, restrinxir a capacidade laboral, etc. Interveñen en calquera crise de empresa para saneala ou privatizala, mentres seguen debilitando o estado do benestar... e mentres fan guerras, fabrican mísiles, mobilizan a opinión pública, moven diñeiro para financialas... P: ¿É o Estado un elemento clave na estructura? R: Si. E tamén no que chamamos o Terceiro Mundo. Non é un estado feble, é un estado que facilita a venda das empresas, formula novas regras de facilidades para os capitais, saídas, compras, etc. É moi activo alí tamén, pero para favorecer o capital estranxeiro e as novas capas sociais millonarias, como está a acontecer en América Latina. Para entender todo isto hai que engadir unha análise de clase, porque non están actuando sen referencia a clases sociais. As novas clases latinoamericanas vencelladas ao Estado teñen os seus investimentos en EEUU, en Europa, moven capital nos seus países, mercan empresas privatizadas, forman asociacións con empresas estranxeiras, etc... O único xeito de análise baséase en dous conceptos básicos: imperialismo e clase social. P: ¿Non se sinte un pouco só neste discurso sobre as clases sociais cando ese concepto está xa en desuso e está a ser atacado por sociólogos e politólogos, sobre todo norteamericanos? R: Co tempo van aprender e rectificar. Pero non é certo que estea en desuso: nos EEUU hai un gran sector académico que aínda usa o concepto de clase. Agora combínano con xénero, raza e cousas así. E logo hai outro sector que se autodenomina posmoderno, posestructuralista, que se mete noutras categorías. E mesmo entre eles hai algúns que din: "debemos facer algunha referencia de clase", pero outros din que non, que din que as clases desapareceron. Son como as bruxas do pasado, cren que coa palabra xa solucionaron todos os problemas económico-sociais. P: Un dos triunfos do sistema é que fixo crer que a esquerda non ten modelo alternativo ao capitalismo. Ou alomenos en Europa é así... R: Mmmmm... Iso é relativo. Hai outros que falan de economías alternativas, na liña ecosocial e socializante e outros que propoñen introducir melloras no nivel de vida, pero esas son formulacións parciais. Mentres, outros plantexamos a necesidade de socializar a producción. Coas grandes fusións e as enormes divisións sociais case ninguén traballa por conta propia, cada unidade depende de outras unidades de producción. Entón se todo está socializado dende o ángulo de producción e distribución, iso profundiza a contradicción... A producción é social e os donos son privados. Entón... ¿por que non socializamos tamén o xeito de producir e a xestión? É obvia a pregunta, non? É aí cando crean a imaxe coa publicidade do xenio: Bill Gates, por exemplo. Ese tipo estase a apropiar da riqueza que xeran todos os innovadores -os seus empregados-, os enxeñeiros e mais a limpadora mexicana dos pisos que gaña un salario miserable... P: As únicas respostas que se están a producir no Primeiro Mundo contra este novo imperialismo son as manifestacións de Seattle, Washington ou Davos. ¿Á parte disto que se pode agardar do "centro do imperio"? R: Hai un enorme descontento co neoimperialismo, por iso teñen que chamalo globalización. Teñen que inserir toda unha linguaxe relixiosa... agora o sistema económica é a palabra da globalización. É un fetichismo, unha mistificación das relacións reais de poder. Ningún neoimperial se atreve a defender o seu programa. Teñen que disfrazalo como a terceira vía, ou a "nova economía" de Clinton. Non se atreven a dicir "nós tomamos o poder e imos baixar os orzamentos da sanidade pública, imos eliminar a educación privada, imos enriquecer o gran capital". Non, son todos críticos dalgúns aspectos do mesmo sistema que van afortalando e profundizando. Ese é o tributo que paga o vicio ás virtudes: que teñen que disfrazalo. P: Alguén nunha conferencia falaba da explotación que as empresas galegas están a levar a cabo na industria europea e nas reservas pesqueiras do sur de Chile. ¿Como se pode entender que se movilice o traballador das fábricas conserveras galegas contra a explotación dos traballadores chilenos se o seu posto de traballo depende desa explotación noutra parte do mundo? R: Ben... hai que comezar polos problemas que afectan aos obreiros aquí, porque é normal que un obreiro non entenda o que está a pasar. É excepcional que teña en conta todos os aspectos internacionais e tampouco hai que esperar que vaia renunciar ao seu traballo por solidariedade con Chile. Iso é un proceso de loita, de concienciación, de crear emprego alternativo. Pero eu creo que pouca xente, vós mesmos, se vos din mañá que renunciedes ao voso traballo porque a vosa empresa está vencellada con Fraga e co imperialismo... ¿renunciariades? Que tolería! Iso é un comentario típico de clase media desta profesora, porque non traballa co pobo e non vive a situación concreta. Entón a alternativa é o socialismo en etapas, no sentido de que hai que buscar xeitos de aumentar a participación do pobo en asembleas, organizar sindicatos, cooperativas... Hai milleiros de xeitos de socializar o coñecemento e a economía, non podemos plantexar a revolución xa. Non, iso non está na axenda, non entra na conciencia do pobo, pero mil indignidades si. Toda a mocidade do mundo traballa en precario e boa parte dos adultos. E ningún sindicato ten unha loita consecuente sobre montar unha gran política contra a precariedade. Din que é un feito, que hai que tragar e buscar o mellor xeito de facer as cousas. E iso non serve. Debemos marchar claramente acumulando forzas e socializando aspectos da vida social, estimulando unha cultura popular e non importar "superstars", estrelas como Mick Jagger, un multimillonario vello que vén aquí repetir cancións xa pasadas de moda, e aínda por riba feíño como é... P: O problema da clase obreira é que quere ser clase media... ¿non cre que o xerme da revolución pode estar máis no campesiñado, vendo por exemplo o caso de América Latina? R: Depende do lugar, non hai que ser dogmático. A loita mundial é moi desigual. Hai estudiantes revolucionarios en Irán, hai campesiños, xornaleiros en Brasil, que están na vangarda; hai indios en México, en Ecuador, que encabezan a loita... Onde hai conflicto de clases hai que organizarse con moita agudeza adaptándose a cada situación particular e non caer nestas fórmulas dos ex soviéticos que din que hai que repetir o que pasou no 17. Porque cada conxuntura, cada estructura e cada cultura é diferente. EDUARDO TRISTÁN e R. CASTRO TARRÍO |