As orixes do 17 de maio

A adversidade agudiza o enxeño. O pobo galego lévao demostrando durante séculos e foi quen de saír da escuridade tantas e tantas veces...

Durante moitos anos e especialmente no pasado recente, en plena dictadura, a nosa identidade corría o risco de ser asimilada, de desaparecer.

As iniciativas que tentaban de recuperar a nosa identidade, se ben diversas e emprendedoras, chocaban, por un lado, coa afogante situación, e pola outra, coa desorganización que presentaban os sectores intelectuais e políticos da oposición democrática e galeguista, tanto no interior do país, coma no exilio.

A xente do interior, estabilizada e activa nas mínimas posibilidades que ofrecía a censura, traballaba tendo como elemento central a actividade cultural. Só así podemos entender o éxito dunha proposta tan sinxela, pero á fin tan efectiva, que presentou diante da Real Academia Galega D. Francisco Fernández del Riego, xuntamente con D. Manuel Gómez Román e D. Xesús Ferro Couselo: celebrar, celebrarmos, un Día das Letras Galegas no que se puidesen honrar e dar a coñecer as obras dos nosos autores e autoras máis importantes.

Francisco Fernández del Riego escolleu o 17 de maio por ser esta a data que figura na adicatoria a Fernán Caballero en Cantares Gallegos, a nosa primeira obra moderna.

Desde aquela primeira edición de 1963 trascendeu o 17 de maio os lindes do puro formalismo académico para se constituír en día -polo menos un- onde se puidera afirmar a nosa identidade colectiva.

Comezando na primeira edición con Rosalía de Castro plasmouse o desexo de unir pobo, cultura e identidade diferenciada nunha mesma celebración porque a autora superaba, e aínda supera se se quere, a etiqueta de simple escritora, porque hai unha imaxe de Rosalía que agrupa, simbolicamente, ós galegos. Sen ela o saber, abriu por segunda vez un novo rexurdimento para a lingua.

E desde ese momento o Día das Letras espallouse e tomou corpo ata chegar a tódolos lugares do país e moito máis alá, na diáspora, na Internet...

Por un día, desde o tempo da Longa Noite ata hoxe, descubrimos e revisamos, renovamos e demos a coñecer a nosa literatura medieval, o grande chanzo perdido, a incomparable poesía amorosa e cívica, a fabulación ensoñadora, o nunca mostrado do teatro ... tantos e tantos autores e autoras que petan na nosa porta denunciando o olvido e facendo unha chamada ó futuro.

35 anos. 35 edicións. 35 autores. Os clásicos, os contemporáneos, homes e mulleres. Poesía, prosa ou teatro.... Coñecidos, descoñecidos ou inxusta e intencionadamente ignorados.

De Cuevillas a Celso Emilio, de Pondal a López Abente, do mestre Pedrayo a Cabanillas.... trinta e cinco autores que a seguir se nomean para que lembremos que deron moito e moito significaron para este país.

1963: Rosalía de Castro (1837-1885)
Coa súa obra, poética, intimista e comprometida, ten aberto para a lingua galega un periodo de esplendor.

1964: Afonso Daniel Rodríguez Castelao (1886-1950)
Escritor, debuxante, político, médico, e incluso actor afeccionado, demostrou coa súa traxectoria vital un compromiso de solidariedade e amor por Galicia.

1965: Eduardo Pondal (1835-1917)
O bardo bergantiñán abriu novos camiños coa súa temática celta e intención cívica para a redención total do pobo galego.

1966: Francisco Añón (1812-1878)
Poeta do prerexurdimento , participante nun volume esencial na historia da literatura clásica "El álbum de la Caridad".

1967: Manuel Curros Enriquez (1851-1908)
Verdadeiro poeta civil de Galicia, soubo recoller nos seus traballos a sensibilidade e os desexos do pobo para quen escribía.

1968: Florentino López Cuevillas (1886-1958)
Investigador e literato da Xeración Nós, deixou espalladas por distintas publicacións verdadeiros módelos de bo escritor.

1969: Antonio Noriega Varela (1869-1947)
Con Montañesas e Do ermo, foi quen de buscar e espallar a beleza e a sensibilidade das cousas máis pequenas, da natureza.

1970: Marcial Valladares Núñez (1821-1903)
Autor da primeira novela galega impresa en Galicia, Maxina ou a filla espúrea.

1971: Gonzalo López Abente (1878-1963)
O intimismo e a sinxeleza son as características principais do autor de Cintileos nas ondas, poeta e narrador.

1972: Valentín Lamas Carvajal (1849-1906)
Espiñas, follas e froles é o nome do seu principal libro. O autor ten ademais a importancia de ser o editor do diario O tío Marcos da Portela, primeira publicación periódica escrita integramente en galego.

1973: Manuel Lago González (1865-1925)
Poeta formalista e versificador nato, membro da Real Academia Galega, puña freo á súa inspiración coa rixidez e norma que lle influíron os seus estudios eclesiásticos e da literatura de carácter relixiosa.

1974: Xoan Vicente Viqueira (1886-1924)
Inspirador das Irmandades da Fala, destaca sobre todo polo seu labor como pensador e activo defensor de reformas encamiñadas á innovación e galeguización do sistema educativo.

1975: Xoan Manuel Pintos (1811-1876)
Precursor do Rexurdimento, A Gaita Gallega convérteo en pioneiro do uso do galego en moitas formas poéticas e mestre induscutible das importantes figuras do noso renacemento literario.

1976: Ramón Cabanillas (1876-1959)
Poeta, autor teatral, traductor e narrador, consíderase o Poeta da Raza pola súa variedade de rexistros temáticos -amoroso, relixioso, épico, etc...- e estilísticos.

1977: Antón Vilar Ponte (1881-1936)
Principal prosista da xeración das Irmandades e artífice da renovación ideolóxica no pensamento nacionalista destaca polos seus traballos xornalísticos e ensaísticos.

1978: Antón López Ferreiro (1837-1910)
É sen dúbida un dos grandes escritores e pensadores da Galicia do fin de século, continuador tardío da novela romántica. A súa principal aportación é A tecedeira de Bonaval.

1979: Manuel Antonio (1900-1930)
Principal poeta das vangardas galegas que soubo atopar un lugar, con De catro a Catro, entre a liña ruralista dos seus antecesores e a europeísta da Xeración Nós coa introducción do espírito renovador dos ismos europeos e hispanoamericanos.

1980: Afonso X O Sabio (1221-1284)
Nel quíxose facer mención a tódolos autores da súa corte que formaron a máis importante colección de poesía medieval galego-portuguesa de temática relixiosa, As Cantigas de Santa María..

1981: Vicente Risco (1884-1963)
Membro do Grupo Nós, destaca pola súa personalidade individualista e conflictiva, aspectos que se reflicten en moitas das súas obras, O porco de pé e Do caso que lle aconteceu ó Doutor Alveiros, e nas que se mostra un amor enorme por Galicia.

1982: Amado Carballo (1901-1927)
Proel e Obra en prosa e verso, recopilada por Xosé María Alvárez Blázquez, son as únicas obras deste autor que, con Manuel Antonio, elevou a literatura galega a cotas universais.

1983: Manuel Leiras Pulpeiro (1854-1912)
Compañeiro de Curros e Lamas Carvajal na literatua finisecular, os seus traballos poéticos están espallados por unha chea de publicacións que recollen a súa sensibilidade e entrega ós máis desfavorecidos.

1984: Armando Cotarelo Valledor (1879-1950)
Presidente do Seminario de Estudos Galegos, é sen dúbida o primeiro dos autores teatrais importantes de Galicia, tal e como demostran as súa obras Trebón, Beiramar e Mourenza..

1985: Antón Lousada Diéguez (1884-1929)
Membro fundamental da Xeración Nós sen el é imposible entender o camiño do nacionalismo político e cultural. Prosista con influencias na tradición popular e poeta ocasional as súas obras foron recollidas por Xusto González Beramendi.

1986: Aquilino Iglesia Alvariño (1909-1961)
Señardá, Corazón ao vento e Cómaros Verdes son as tres principais obras poéticas de quen soubo recoller as máis diferentes influencias da literatura do seu tempo (Antero de Quental, hilozoismo, etc...), facendo unha poesía nova e ricaz.

1987: Francisco Herrera Garrido (1869-1950)
Néveda, novela de forte inspiración posromántica, fai da súa autora unha das máis importantes figuras femininas da liteatura galega, considerandóselle coma discípula de Rosalía.

1988: Ramón Otero Pedrayo (1888-1976)
Pouco se pode dicir en tres liñas de quen foi o grande mestre da Xeración Nós e renovou e ampliou os lindes da literatura galega moderna.

1989: Celso Emilio Ferreiro (1912-1979)
Nunca un libro, Longa Noite de Pedra, serviu tan marabillosamente para reflectir unha sociedade en loita pola súa liberdade e dar a coñecer a un poeta, que con toda a súa producción poética e prosística, é o poeta cívico e moral, por excelncia, dos tempos modernos.

1990: Luis Pimentel (1885-1985)
Poeta lugués que reflicte un tempo de inquedanzas e desexos de paz en libros coma Triscos e Sombra do Aire na herba, publicado postumamente.

1991: Álvaro Cunqueiro (1911-1981)
Poeta, narrador, autor teatral, pensador e ensaísta que deu ós novos autores, un mundo cheo de suxerencias e camiños para descobrir e que fose posible o seu desexo de que a lingua galega tivera mil primaveras máis.

1992: Fermín Bouza Brey (1901-1973)
Con Nao senlleira abre unha das máis importantes liñas poéticas da nosa litetura, o neotrobadorismo, que serviu para achegármonos ó fascinante mundo da literatura medieval galego-portuguesa.

1993: Eduardo Blanco Amor (1879-1979)
Considérase coma un dos grandes novelistas da literatura galega con obras coma Xente ao lonxe, A esmorga, Os biosbardos , etc...

1994: Luís Seoane (1910-1979)
Con este autor represéntase o labor dos galegos no exilio. Figura polifacética e complexa, Seoane é poeta e prosista ocasional que non pode desbotar as cargas do seu compromiso político e social en defensa da liberdade.

1995: Rafael Dieste (1899-1981)
Pertence á chamada Xeración do 22. Cos seus contos e pezas de teatro, entre as que destacan A fiestra Valdeira e Dos arquivos do Trasno, tentou de modernizar o sistema literario galego, afastándoo do ruralismo.

1996: Xesús Ferro Couselo
Aínda que ten publicado algún artigo sobre o galego e a súa historia, Ferro Couselo foi un historiador e divulgador do pasado de Galicia, e en concreto, de Ourense e a súa provincia.