Revista Galega de Historia
A tradizón (necesariamente) recuperada
Desde hai uns anos na véspera do 8 de setembro vén de se recuperar na parte norte da Ribeira Sacra unha vella tradizón. Estou a referenciar a denominada “festa das fachas” que se revive na parroquia de Castelo, no lugués concello de Taboada.
A maior parte dos galegos e galegas ás que hoxe lle perguntaramos se saben que é iso das fachas, respostaría rapidamente que si, que iso “...é cousa de política...”, da direita... Lonxe esa relación da realidade, o certo é que as fachas son unhas grandes mañizas de agucios (hai quen as fai de palla; mais estas son pouco duradeiras), superpostas, grazas a uns vimbios (vimias) que terman delas, nun pao de dous a seis metros de altura, polo xeral de xesta, e que ten como función alumear na noite en datas de relevante significado.
Na parrróquia de Castelo era tradicional, na noite da véspera da Natividade, a noite das festas patronais, prender en círculo o maior número de fachas e no alto do castro, onde se desenvolvía unha foliada, permanecer até que a última facha ficara acesa. Non se sabe de cando data esta tradizón, contodo, polo lugar onde se desenvolve e o “ritual” que ten asociado ao lume, ao sol e á terra, parece todo indicar que sería na proto-historia cando poderiamos achar os seus inicios, nun claro exemplo de cristianizazón de ritos pagáns.
Perguntando a vellos e vellas de concellos limítrofes co de Taboada, da redonda da Ribeira Sacra luguesa, Val de Lemos... un acha como as fachas eran no século XVII, XVIII, XIX e primeiro terzo do século XX unha realidade extendida, en ligazón coas festas parroquias e a noite.
No concello d’ O Saviñao, por exemplo, en parroquias como a de San Vitorio de Ribas de Miño ao igual que en Castelo, e coincidindo coas mesmas datas que nestoutra parroquia, tamén se desenvolvía este ritual. Nun outro lugar “sagrado” (nas inmediacións dun outro castro) prendianse as fachas que os mozos do lugar tiñan coidadosamente elaborado ao longo do día. Estes termaban das fachas até que estas esmorecían.
As noites estreladas
O tradicional asociado, quizabes, á adorazón, xa digo, ao lume, crenzas pagáns... á cristianizazón daquelas... deixou paso a unha utilización prática de elementos desoutra cultura proto-histórica, agora exentos do seu significado primitivo. Neste senso, falando cos vellos e vellas un soubo como a finais do século XIX e inicios do XX, a comisión organizadora da festa de San Vitorio reservaba un real e medio ou dous reais para o mozo que tivera elaborado e termado da facha que máis aguantara prendida. Un premio á facha que fora o garante de que a festa se prolongara na madrugada en tempos nos que a luz eléctrica non tiña presenza.
E, por certo, estaba tan extendida a tradición das fachas que, coincidindo nas datas, xa non só Castelo e San Vitorio, senón con estas parroquias o Faro e o Toxo (en Chantada e O Saviñao, respeitivamente), acompasados, organizaban unha grande lumieira con fachos que unia nunha mesma noite (e rito) a aqueles e aquelas dunha e doutra banda do rio Miño.
Eses grandes focos que eran (agora, con ledicia, podemos dicer son) as fachas, tras o golpe militar reaccionario de xullo do 36 (unha outra vez o golpe militar!), deixaron de alumear as noites estreladas do noso país.
Agora, felizmente, parte de nós, en canto que parte da nosa secular tradizón, fica recuperada. Agora toca mantela desde a consciencia histórica, como legado dos nosos antergos, legándoa ás xerazóns vindeiras para un futuro noso.
Comentarios (28)
Estou de acordo co artigo. Eu adoro esas tradicións.
Pero hai que manter certos cultismos, palabras de incorporación recente no idioma resgatadas do latín, que manteñen o grupo vocálico latino -io- Non se di "tradizón" (co sufixo patrimonial que só se mantén en certas palabras con tradición literaria) senón "tradición" (cultismo)
É só un inciso :p
Agora aos castelhanismos chama-se-lhes "palavras de incorporaçom recente no idioma resgatadas do latim".E convertem-se em cultismos.
Mas enfim, lembrar que a grafia correcta é TRADIÇOM e lamentar a tarefa de desintegraçom e destruiçom da Língua de Galiza desde a perspectiva castelhanizante.
Parabens polo artigo.
En Vieiros tambem se esta a recuperar umha tradicom que vem dos tempos do forum livre. Estou a falar da "Festa dos Fachas". Os Gavioteros, Eramos e demais que venhem aqui defecar a sua diarrea intelectual.
Parabéns polo artigo!
Moi aguda Sara_Mago...
O_Castrexo: se por tradición litararia -e non só literaria ten que ser- lembra que antes do alzamento militar ao que se refire Uxío Breogán estaba totalmente extendido o remate -zón na nosa escrita -bota unha ollada a A Nosa Terra, Nós, A Fouce... os libros da imprenta Nós de Casal, Ser... non busques en, p.e., El Pueblo Gallego-. Claro, após corenta anos de represión... aconteceu o que sabemos... e segundo toca "normativizar" o idioma, cambiamos -zon por -ción, -ción por -zón; sen moito reparar no que foi o evoluir do idioma en tempos de normalidade... face o lastre que supón a interferencia do español vs o galego e do que haberá que liberarse.
Eu non a vexo tan aguda. Véxoa máis ben grave. Ultimamente non perdo moito o tempo convosco.
Só lle fixen un inciso ao escritor do artigo. El respecta o estándar da RAG (iso parece)
Os que non compartades esa opinión abstédevos de faltarlle o respecto á xente que non compartimos a vosa visión. Sodes un pouco egocéntricos. Somos a meirande parte dos galegos en xeral e do nacionalismo galegos en particular (BNG, FPG...) que consideramos o galego autónomo e respectamos o estándar da RAG.
A min as vosas elucubracións e iluminacións persoais non me interesan. Interésame a visión dos académicos.
Pero en fin. Non perderei o tempo convosco.
Qual estándar da RAG? Esse que não aplica nem a própria RAG e que chamam (mal) "da concórdia"??
Busca aqui "tradizón" já verás o que che diz:
http://www.edu.xunta.es/diccio...
E ainda desejamos que o perdas menos, acredita.
Nom che faltamos ao respeito: pomos em evidência a tua argumentaçom castelhanizante.
É bom que te tenhas que agochar sob presumíveis maiorias: a maioria, hoje em dia, acostuma ser o argumento dos cobardes ou dos que nom tenhem argumentos.
A maioria também lhe chamava "cu" ao "q" até hai pouco...enquanro as minorias sempre soubemos que era o cu.
A nós nom nos interessam nem as tuas badocadas nem as tuas "académicodependências"...haverá maior prova de falta de independência intelectual que esconder-se debaixo das saias académicas.
Será um prazer que nom voltes a perder o tempo connosco, boa viagem até o fim da noite da via morta do galego-castelhano.
SOBRE AS PALAVRAS ACABADAS EM -CIÓN OU -ZÓN
Assim se exprimia Leandro Carré Alvarellos no seu dicionário, para vergonha dos que se escondem sob as saias académicas.
(Adaptei o texto para galego-português por comodidade e rapidez na escrita)
" Nos documentos e livros antigos escribidos em galego, cujos manuscritos se conservam, e alguns deles estám publicados vem-se grafias como: "entençon, oraçon, quitaçon, vendiçon, etc., que na Idade Média se pronunciavam entensón, orasón (...), como ainda ligeiramente variado se usa em Portugal (...)
(sigo)
(...) que se pronunciam quase igual, ainda que com maior nasalidade (...)
Mas, pola parte central de Galiza, aparte o grande sector da beira-mar onde se mantém aquela pronúncia, di-se "entención, oración", etc e muitos escritores assi o ponhem adoptando esta forma introduzida polas escolas que fam o ensino em castelhano. Porém, no dicionário que começou a publicar a Real Academia Galega encontramos: "acrarazón, adulazón, alegazón, animazón, benzón, canzón, carnazón, calificazón" etc, polo que eu assim o consignei no meu.
Como esta forma é a equivalente da clássica terminaçom (...) coide que deve ser a que usemos no galego se havemos de conservar a pureza do nosso idioma.
(...) Se alguns escritores e outros dicionários empregam a forma castelhana e dim que os que usamos a clássica dos nossos cancioneiros, códices e diplomas o fazemos por nos diferenciar do castelhano, respondemo-lhes que o que fazemos é recuperar o nosso antergo idioma do Reino de Galiza, usando-o como em verdade é (...)
Até aqui as palavras do senhor Carré, para vergonha de kastreshos e de iletrados alheios à tradiçom galeguista.
"Agás Menéndez y Pelayo non hai no centro de España un soio investigador que non se poña impúdicamente ao servizo do feito hexemónico e non trate de furtar ou aminguar os merecimentos lingüísticos e literarios de Galiza. O galego para eles foi o galaico-portugués, pero agora sóio existe o portugués porque o galego xa non é lingua. A política centralista manexou de tal maneira os vocablos 'idioma' e 'dialecto' aplicando o primeiro somentes á lingua do Estado que a xente iñorante chegou a crer que o galego proviña do castelán; pero cando esta iñorma xa non corría como válida, REBAIXÁBASE A CATEGORÍA DO GALEGO DECINDO QUE ERA UN DIALECTO DO PORTUGUÉS" (p. 289, ed. de 1961 de Sempre en Galiza).
Castrexo. Escríbese Castrexo. Por favor. Grazas.
O "k" non existe en galego, só se usa en determinados estranxeirismos. O "sh" é unha grafía occitana que non ten tradición literaria en Galicia.
Estes lusistas misturan todo... Hahaha
E o da tradición galeguista llo dis aos do Bloque Nacionalista Galego e aos da Frente Popular Galega, ok?
http://www.bng-galiza.org/
http://www.frentepopulargalega...
Hahaha. Saberás ti o que é ser galeguista.
Nom necessito carta de galeguidade, obrigado. E menos dos que atraiçoam toda a tradiçom galeguista no nome do seu bandulho e do seu peto.
Eu tampouco a necesito. Grazas.
Traizoar, traizóala ti.
Quanto cuspes, kastreshim...
Os lusistas misturam tudo, sim: são os autonomistas os que não misturam nada e dizem sempre a Verdade.
Os autonomistas, sempre baixo as saias do poder, sempre lambendo as botas ao amo de turno...e dando lições aos demais de galeguismo, de ortografia e de todo o que se ponha por diante... que tristes e patéticos no seu fundamentalismo.
Nom lhe fagais cas'ò Castrexo! A partir d'agora tamèn podemos cad'um de nôs facer a nosa normativa do galego a partir da língua que se fal'ali onde vivimos, sem necessidade de seguir um padrom lingüístico etimológico ou histórico, só fonético e pouco mais. E assi, por muito que nos digam, por exemplo os da Terra Chá podemos elevar a nossa variante dialetal ò estátus de língua. E a partir deste momento só seguiremos'os pronunciamentos do Instituto d'Estudos Chairegos (que de momento nom se pronunciou sobre a matéria, pèro nom tardará).
Galeguzo, desde logo, podes elixir na vida facer o ridículo, mesmo tentar ridiculizar aos demais sendo redículo... mais nesta sección de Vieiros entendo que está fóra de contexto. Imos agora restarlle cientificidade ao que se denomina "reintegracionismo"? Imos a este "movemento" equiparalo ao que podería ser unha reclamación -que non a hai por fortuna- de elevar a rango oficial unha variante dialectal?. Un pouco de sentido.
PD. Castrexo: somos moitos e moitas as militantes do BNG (sei que tamén da FPG-Adiante)que por mero aforro de tempo, debates estériles, e en coerencia con acordos nacionais tomados nas nosas organizacións por 'táctica'(non entremos, agora, en se isto é correcto ou non...)tomamos como referente prático a utilización da normativa RAG actual. Isto como teórica fórmula de avance da normalización do idioma en base a unha unidade ortográfica. Contodo, moitos e moitas acreditamos no "reintegracionismo" (moitos/as fomos "praticantes" dos mínimos, entendendo que había que tender cara aos máximos...). Co cal esa maioría (rexida polos "sabios" académicos...que como mérito teñen parte o ser amigos doutros académicos que fixeron que eles tamén o foran...) a que ti apelas igual, entre os "conscientemente falantes do idioma", non é tal.
dende logo, xa empezades a ser cansinos có tema do idioma, para min tamén ten unha importancia grandísima, máis non tanto coma para copar tódolos comentarios ós diferentes artigos de vieiros. falade do tema do artigo, non caiades na estupidez de estar debatindo sobre o mesmo tema, con calquera escusa. buscade un fodido foro de lingua e explaiadevos, alí sí poderedes demostrar o voso inmenso nível na materia. e que ata resulta unha falta de respecto ó articulista que faledes de todo menos do que él se molestou en escreber.
#19 Seguro que tu podes dar mais lições do que eu de como fazer o ridículo :-D
A min tamén me teñen bastante fartiño. Sacas minimamente o tema e tíranse a el coma hienas. Descalifican, desprezan, subestiman, insultan e un longo etc de impertinencias varias. Menos argumentos lingüísticos e filolóxicos sen prexuízos contrastables fan de todo. Fan moita filosofía, partindo os seus construtos filosóficos das premisas subxectivas presuntamente non rebatibles. Os argumentos que estes dan pouco ten que ver coa lingüística e a filoloxía.
E cando non, claro, soltan unha frase de Castelao coma se dun profeta se tratase. Non vos vou dar eu leccións de galeguismo non. Xa vexo que moitos de vós repetides a Castelao coma moitos repiten o Corán. Dende logo, se ser galeguista implica, seguir a cegas as "ensinanzas" de Castelao sen adoptar unha postura minimamente crítica e actuar practicamente coma un zombi en función do que se diga en "Sempre en Galiza"... se iso é ser galeguista, eu son galego pero non galeguista.
A min, dentro do meu individualismo, gústame pensar as cousas por min mesmo.
Acusádesme tamén de non vos dar argumentos neste artigo determinado para defender a miña postura. Argumentos xa volos dei hai unhas semanas. Mantiven unha loooooonga conversa co galeguzo e co wagneriano e rematamos por pechar o asunto. Xa vexo que tedes cerebro de merluzos e perdedes a memoria a curto prazo. Non é a miña culpa.
O debate é estéril e non seguirei a perder o meu tempo convosco e vosos fanatismos.
Castelao dixo... bla, bla, bla, bla. Palabra de Dios! Adoremos al Señor!
Agora chamádeme españolista, españolazo e todo o que queirades. Non me importa. Polo visto, dentro do "galeguismo", non pode haber diversas e diferentes correntes de pensamento e opinión. Só debe haber unha. Aquel que non a siga convértese nunha especie de "herexe" porque contra di as ensinanzas do voso Corán e do voso profeta... Logo claro, os fanáticos eles non son. Son os demais... hahaha. En fin.
Chamo-che marionete e indívíduo com o cérebro lavado...e tens o cinismo de ir de independente pola vida quando és academicodependente até o máximo.
Qualquer que releia minimamente qualquer foro poderá ver quem debate e argumenta e quem recorre ao insulto: tu, desde logo, nom és dos primeiros.
Nunca lim inteiro o SEMPRE EM GALIZA e nom me distingo por citar a Castelão, procura outros argumentos.
E neste foro concreto o tema começou pola tua ridiculez de querer passar como cultismos aos castelhanismos.
Vai-te à fava, meu! (Polo menos recuperamos uma expressom que está quase extinta)
Oe, Galeguzo... igual entendin mal a "intervención" túa no foro que liguei a unha maneira máis de facer o ridículo... Probabelmente ficaba escrita cunha 'sorna elevada' que non cheguei a perceber (dado que vexo es reintegracionista e polo que se entendía -ou eu entendín- pararecía tentabas ridiculizar o reintegracionismo...). Se interpretei erroneamente, desculpas...
Mira. Respóndoche a todos cunha frase por adecuada para o problema lusista para que vexas que son bastante máis galeguista ca ti e que non preciso leccións de galeguismo:
Frase orixinal en castelán:
"Alma que vas huyendo de ti misma, ¿qué buscas, insensata, en las demás?".
Rosalía de Castro. "Los Robles" (poema entre épico e romántico maravilloso que dignifica á nosa árbore patria) incluído en "En las Orillas del Sar"
Ti nin se quera saberás cal é...
Os que nom tenhem alma nem espírito porque os perderom sob as saias do academismo dando lições aos demais...que ironias do destino! Duvido que tu percebas nada do que queria dizer Rosalia.
Novo comentario
Se xa tes o teu nome en Vieiros, podes acceder dende aquí:
Uxío-Breogán Diéguez
Uxío-Breogán Diéguez Cequiel, (Madrid, 1978). Licenciado en Historia pola USC, é director da revista Murguia e membro da Xunta Reitora da Fundación Alexandre Bóveda. É especialista na historia do nacionalismo galego na II República. Ten publicado diversos artigos e libros sobre esta temática
Máis opinións
Máis Alá, Fwwwrando, Galego.org, GZ-Deportiva, Canal Verde, Lusofonía, Irimia, Cartafol, Murguía
RSS
| Que é Vieiros?
| Que é o RSS?
| Creative Commons
| Publicidade
| Director
| O equipo
| Contacto