Que pasou con esta tradución?
A editorial denuncia incumprimento de contrato e a autora acúsaa de non ter aceptado a súa estratexia de tradución 'non sexista'.
Poucas veces unha tradución derivou nunha polémica tan acendida como a de O curioso incidente do can á media noite (a partir de The Curious Incident of the Dog in the Night-time, do británico Mark Haddon). Hai uns anos María Reimóndez fixo a tradución e ofreceulla a Xerais, pero pouco despois foi Rinoceronte quen se fixo cos dereitos da edición en galego. A editorial aceptou a tradución realizada por Reimóndez ("malia ser norma da casa non aceptar traducións non solicitadas"), aínda que con dúas condicións: pagaríaselle menos e e a tradución sería sometida a un nivel de intervención alto. Até aquí ambas partes están de acordo.
María Reimóndez adoita levar a cabo "estratexias de tradución non sexista" nos traballos que ten realizado para Galaxia, Xerais e Edicións Positivas, con base tamén no seu labor investigador (a súa tese de doutoramento tratou sobre as interaccións entre a ideoloxía, o feminismo e a tradución). Nas adaptacións do inglés (onde o xénero é neutro) ao galego, este traballo é importante. Porén, a corrección levada a cabo pola editorial anulou boa parte destas escollas de xénero, algo que non foi aceptado por Reimóndez, que o considerou unha acción sexista: "curiosamente a corrección cambiaba a 'surfeira' por 'surfeiro' e o 'mentireiro' por 'mentireira'. Para o corrector no mundo as mulleres non facemos surf pero si somos unhas mentireiras".
Rinoceronte púxose daquela en contacto co axente de Mark Haddon, quen lles indicou que non se aceptaría que se modificase o xénero das personaxes da novela. Porén, Reimóndez afirma que non se lle expuxo aos representantes do autor con veracidade cal era o problema.
A discusión chegará a xuízo
Pero detrás desta polémica non están unicamente cuestións de xénero, senón a propia noción de tradución como creación, que María Reimóndez defende: "é un traballo creativo, non unha caixa negra", pero ao que se opón Moisés Barcia. Moisés Barcia, director de Rinoceronte, manifesta estar "desbordado" pola transcendencia acadada por este asunto e acusa a María Reimóndez de manipular a obra ("se quere que todos os personaxes sexa mulleres, que faga ela literatura") e de querer prexudicar á editorial.
Parece de que maneira inevitábel, toda vez que o libro foi finalmente publicado por Rinoceronte con tradución de Moisés Barcia, a polémica acabará nun xuízo, no que se debaterán cuestións contractuais, pois a tradutora acusa á editorial de rescisión ilegal do contrato e Rinoceronte denuncia incumprimento do mesmo.
Comentarios (30)
Moisés Barcia descalificase por sí propio, non hai mais q ver os argumentos que dá: ,,q faga ela literatura",,ruindade",,veleno", calificativos moi acaidos para un representante dunha editorial.
Patético!
Paréceme, Tino, que non liches o comunicado da editora, xa que de telo feito terías outra perspectiva da situación. Paréceme que ninguén pon en dúbida o carácter sexista das linguas en xeral e a importancia de mudar a cosmovisión en relación con isto. Pola contra, aquí se fala dun discurso ideolóxico en detrimento da seriedade traductolóxica, algo que unha editorial, ademais co visto e prace do autor, non pode permitir. Para iso hai espazos onde as propostas dunha reformulación non sexista da lingua son máis que ben recibidas.
Se non me ekivoco entón, eses calificativos atribuidos a Moisés Barcia foron inventados polos xornalistas de Vieiros? Cousa q coido pouco probável, enton, ratificome no meu comentario, Moisés Barcia descalifícase por sí propio.
Non estou de acordo con que Barcia se descalifique por si mesmo. É certo que algunhas expresións non son acaidas, pero, tal e como di juvman, deberías ler o comunicado completo, e verías que non é esa a cuestión. En todo caso, se concretamos no miolo do asunto, a min paréceme que dalgúns dos exemplos que da a editora das traduccións de María Reimóndez non se pode dicir que sexan malas traduccións. Ante un nome neutro, que o contexto tampouco sitúa, María opta pola traducción en feminino, do mesmo xeito que outros/as tradutores/as optarían polo masculino. Nin unha cousa nin a outra son reprobables; é máis, eu coido que a opción de María é moi boa e, efectivamente, sen que o orixinal perda o senso, fai que se opte por unha linguaxe non sexista ou non encadrada no masculino.
Tamén é certo que hai outros exemplos dos citados pola editora que a min, persoalmente non me parecen acaidos, posto que sí cambian o xénero (claro no orixinal) de masculino a feminino, e non creo que esa fora a intención do autor.
Non sei, o da traducción é unha arte moi complexa. Hai que coñecer moi ben as dúas linguas, pero tamén, como se pode comprobar, hai que ter criterio para respectar o espírito do escrito. Claro que ninguén pode saber qué pensaba o autor cando escribía a obra. Pensaba nun surfista ou nunha surfista?
Pero a linguaxe sexista non ten nada que ver cunha creación cultural na que o autor remite un correo á editora dicindo que nada de cambiar o sexo a personaxes que son claramente masculinos. María Raimóndez pode ter máis ou menos razón, pero o autor ten a derradeira palabra no asunto.
Tino, eu entendo a Moisés Barcia, debe estar moi queimado con este asunto, porque de haber unha denuncia sobre un incumplimento de contrato, de ser só iso, estou seguro que a denunciante podería manter o proceso en silencio. Porén, paréceme que o que pretende María Reimóndez é publicitarse a si mesma, dun xeito moi chusqueiro. Isto non cheira, isto fede ao asunto Castaño vs. ASF.
Hai xente que usa a xustiza como publicitación da súas ideas, como é o caso de Raimóndez.
O meu apoio a Rinoceronte editora, que tanto fixo polos tradutores deste país, moito máis do que María Raimóndez, sendo fundadora de AGPTI.
Vaia Numberinh+
Larpeirán, se metes variaveis como o q fixo un ou o q fixo outro por... entón metémonos nun pozo sen fondo. Non entremos na estratexia q todos sabemos q usan os trolls (e non kero mentar ningún pq xa sabemos quen é).
Eu tamén podo argumentar q un é home e a outra muller, e xa sabemos os tópicos q hai sobre os xéneros, pero a cuestión é q unha tradutora fixo unha tradución cunhas limitacións contidas no contrato, e como non está conforme denunciou.
Se o sr Barcia tivera un pouco mais de coidado non lle daria esa publicidade q dicides q kere para ela a tradutora: isto si q parece un pouco vil.
Eu traducín para Rinoceronte, tino, e o contrato non dá lugar a dúbidas. Ademais, no proceso de corrección das traduccións destaca por chegar a cantidade de solucións intermedias que se procuran, algo envexábel por moitas editoras. Sen ir máis lonxe, a tradución de John Berger é un exemplo diso, de concesións editor-tradutor (nese caso é un home).
A ideoloxía que emprega Raimóndez empregamola algúns dos que traballamos na tradución, usando femininos en textos de destinatario ambiguo e caracter informativo (por exemplo, os contidos dun sitio web, no que user pode ser usuaria, reader pode ser lectora...) pero non nunha obra con autoría, cuxo autor marca as pautas de actuación. Defendo o xeito de traducir de Raimóndez pero é que aquí non ten razón de ser de xeito ningún e non ten, neste caso, ningún tipo de lóxica este "pseudo" escándalo. É todo propaganda e da mala para os que vivimos EXCLUSIVAMENTE da tradución!
E explícame, coidado en que tivo que ter o Sr. Barcia? En ceder o que Raimóndez esixía?? De novo, non vexo razón de publicitar a denuncia nos medios por parte de Raimóndez.
Larpeiran: Os q vivides EXCLUSIVAMENTE das traducións vivides pq existen leitores (quer papel quer dixital, etc), e tamén temos dereito a opinar.
A ver q cho explico outra vez: o sr Reimondez deberia ter coidado cos calificativos q empregou, podes lelos na noticia, e sabe perfectamente q se pode enfrentar a temas coma estes e moitos outros.
Sen embargo difiro de ti en pensar q isto non lle fai ningún ben á edición: eu penso q a fai mais viva ca nunca.
Tino: os que vivimos exclusivamente da tradución non vivimos exclusivamente da tradución LITERARIA senón de traducións de moitas outras cousas: vivimos do que os consumidores precisan entender. Son as consumidoras de traducións non literarias as que poden sentir SEXISMO lingüísitco, non as lectoras dunha obra
perdón, dunha obra que ten unha autoría e unha serie de cuestións estéticas. Eu non son fascista, porén, se traduzo o Mein Kampf de Hitler, debo facelo como antifascista ou como profesional (se é que acepto UN CONTRATO de tradución onde se estipulan unha serie de cuestións). Iso por unha parte. Pola outra, nesta nova, Vieiros presenta dous adexctivos descontextualizados do que dixo Moisés Barcia. Dime ti, tino, en que contexto dixo o sr. Barcia esas palabras.
Pero aínda máis: observa e le con atención os comentarios verquidos contra o Sr. Barcia e Rinoceronte no blog de Lucía Etxeberría. http://www.lucia-etxebarria.co...
Iso que é? Ruinidade? Eu -se fose o Sr. Barcia, que non o son- diría sen problema MEZQUINDADE e non diría VELENO senón faltas graves á HONRA ademais de certo grao de xenofobia ao ver o uso despectivo que se dá do termo galego. Ai! claro, mentres non sexa o termo "galega" igual María Raimóndez non se dá por aludida nos insutltos verquidos contra o que é o MELLOR editor de lingua galega hoxe en día.
Dende aquí grazas á Sra. Raimóndez por ser tan PROFESIONAL ao crear unha polémica que afecta por igual aos profesionais da tradución deste país. Un dez!
Independentemente de que larpeiran ten razón e traducir non ten só un aspecto literario (e velaí aos intérpretes, traductores onde os haxa), en resposta a tino, claro que lector ten dereito a opinar sobre a labor traductolóxica, é fundamental facelo, pero o da sra. Raimóndez non ten que ver con iso, senón cunha campaña de desprestixio inxustificado que pode afectar a todos os traductores pola súa culpa. Esperemos que non sexa así
Tino, juvman
por se non me expliquei dun xeito correcto. Tino non só ten dereito a opinar como lector, senón que é o seu deber e as críticas ás traducións melloran o nivel que nese eido existe neste noso país. Unha crítica dunha lectora e o debate que dela xurde é o mellor xeito que un tradutor ten para mellorar.
Juvman mencionou a interpretación. Cando eu interpreto nun congreso -hai uns meses, por exemplo, nun de actividades sociais organizado polo partido socialista noruegués- do inglés ao galego eu teño moi presente o público que precisa dos meus servizos. Neste caso concreto, as ouvintes da miña interpretación eran case todas mulleres. Nese caso Reimóndez ten toda a razón do mundo: os xenéricos deben ser femininos, aínda que a norma gramatical sexa ambigua ao respecto. O sexista sería partillar a norma esquecendo o aspecto social e humano da lingua e as súas destinatarias. Pero iso non é algo que fai Reimóndez como "estratexia de tradución [interpretación] non sexista" iso é sentido común e educación elemental e de mellora na sociedade fortemente machista na que vivimos, e que eu como home, asi o vexo.
Este caso non ten NADA que ver co da tradución da novela. Se o orador/autor deixa claro que un neutro fai referencia ao xénero masculino, entón, o intérprete/tradutor ten que aceptar, aínda que ideoloxicamente non estea dacordo con orador/autor.
Alén diso, isto non é cuestión de "sexismo" nin é unha cuestión de xénero e lingua senón de propiedade intelectual do orixinal e de prácticas editoriais moi coherentes por parte de Rinoceronte.
Descoñezo as desviacións reais ou non deste caso concreto, sobre o que non opino. Mais é evidente que unha boa tradución debe cinxirse ao texto que translada, usando a lingua segundo as normas e usos normais que teña; o caso contrario é pura e simple manipulación ideolóxica. Unha linguaxe non sexista non pode usarse ao traducir textos que non fan uso del, como por exemplo a grande cantidade de textos antigos, escritos por homes e para homes. O leitor actual debe entender esa realidade pra logo, se cadra, poder rexeitala.
"Unha linguaxe non sexista non pode usarse ao traducir textos que non fan uso del". SURFER e LIAR en inglés son perfectamente clasificábeis como lingauxe non sexista. Ao transladar estes termos ao galego mediante a manipulación ideolóxica que sempre é a tradución pódese optar polo xénero gramatical feminino ou polo masculino. Ambas decisións son ideolóxicas. E punto.
Xiurisma: no contexto da obra non: liar fai referencia á muller dunha personaxe que está bébeda. Surfer pode ser feminino e masculino, pero se o autor di que é un home... pois seica el saberá mellor ca ninguén que é un home.
Xa non é sexismo a cuestión, senón fidelidade ao orixinal e ao seu creador, non ás miñas crenzas ideolóxicas.
Título: O idioma galego é português. O mesmo povo a mesma língua.
P: Quais os territórios que constituíam a Nação galega?
R: Integrados no Estado espanhol a actual Galiza, municípios falantes do galego das Astúrias, Leão, Zamora, San Felices de los Gallegos/ São Félix dos Galegos (província de Salamanca) e municípios da Estremadura espanhola de origem e matriz humana galego/portuguesa a norte de Cáceres. Em Portugal as províncias do Minho, Trás-os-Montes e Alto Douro, Douro Litoral, Beira Alta, Beira Baixa e Beira Litoral. Do actual território de Portugal desde a cidade de Santarém ( rio Tejo) para norte era tudo Galiza.
P: Quem são os portugueses?
R: Os portugueses são uma parte do povo galego que se tornaram independentes do Reino de Leão que na época ocupava a Galiza.
Um grupo de galegos chefiados pelo cidadão Galego Dom Afonso Henriques libertou do Reino de Leão parte da antiga Galiza ( a sul do rio Minho) e a essa parte deu-lhe o nome de Reino de Portugal.
P: Antes da colonização da Galiza pelos castelhanos que língua era falada pelos portugueses e galegos?
R: Os portugueses são galegos que depois de libertarem quase toda a parte da Galiza a sul do rio Minho do reino de Leão criaram o Reino de Portugal. O nome “portugueses” foi criado só depois. A matriz humana e a língua que falam é galego. Só após a fundação do Reino de Portugal esses galegos começaram-se a chamar portugueses. Começaram também a chamar à língua galega português. A nossa língua galega/portuguesa esteve a partir do século IX estável e comum aos actuais territórios de Portugal e Galiza mais de setecentos anos de existência oficial como língua culta e plena. A colonização castelhana veio oprimi-la na Galiza pelo contrário em Portugal, durante o período de opressão ("Séculos Escuros") gozou de protecção e desenvolvimento livre, graças ao facto de Portugal ter sido o único território peninsular que ficou fora da colonização e do domínio linguístico castelhano. Por isso a ortografia do português é o galego actualizado do século XXI sem as enfermidades e humilhações da colonização castelhana.
P: Portugal é maior do que os territórios da antiga Galiza porquê?
R: O Galego Dom Afonso Henriques fundador de Portugal começou a reconquistar a sul do rio Tejo as terras ocupadas pelos mouros formando o Portugal moderno de hoje. As terras reconquistadas foram povoadas por galegos. Por isso toda a matriz humana dos portugueses é galega sejam a norte ou a sul do rio Tejo. As ilhas dos Açores e da Madeira foram descobertas desabitadas, sendo também povoadas por galegos.
P: Há mais algum território em Espanha em que o galego esteja a ser oprimido?
R: Há Olivença e Táliga. No dia 20 de Maio de 1801 num acto terrorista de pura traição o exército espanhol ocupa Olivença e Táliga roubando e massacrando cobardemente a população civil. Mantém até hoje ilegalmente a ocupação face ao direito internacional. Olivença e Táliga tinham sido reconquistadas pelos portugueses aos mouros para o mundo cristão em 1230. Foi povoado por galegos/portugueses. Os habitantes de Olivença e Táliga são filhos de galegos/portugueses e não castelhanos. O chamado idioma português de Olivença é galego. A Espanha depois de muitos crimes de morte e atrocidades físicas prosseguiu uma forte acção terrorista e roubos sobre a população civil de Olivença e Táliga . Em 1840, proíbe o uso da língua galega/portuguesa. Enquanto Espanha não resolver este caso não tem força moral para falar que é vitima de terrorismo.
Conclusão:
Galego e português são o mesmo idioma. O galego a sul do rio Minho preservou as origens a norte é que sofreu enfermidades com a humilhante colonização. A norma ortográfica que se usa em Portugal tem mais de 250 milhões de utilizadores falantes nativos em todo o mundo.
Quem quiser uma Galiza descolonizada e salvar o nosso idioma aprenda a escrever na norma internacionalmente reconhecida. O verdadeiro galego é língua oficial na União Europeia, Mercosul e União Africana.
A norma da RAG só serve para dividir os galegos para manter a humilhante colonização.
Desde logo q o q kixen dicir é q os leitores temos dereito a opinar, como leitores polo menos.
Comprenderedes q estou farto, como galego falante con gheada e seseo q sempre teñamos q apandar co morto de q os q falamos así somos os tirados da sociedade, os de baixa ralea, sen estudos e sen educación. Pois o mesmo sentirán as mulleres, polo q coincido totalmente cos argumentos da sra Reimondez. O resto son patrañas q desvian a atención.
Por iso comprendo perfectamente a posición dela, fóra de toda historia q lle keirades pór ao sr Barcia (seguro q é unha belísima persoa e bla bla bla, e a sra Reimóndez é o demo cos cornos e bla bla bla...) pero non ten nada q ver iso co tema q se trata: o cambio de sexo das personaxes por decisión propia do editor saltando por riba das decisións da tradutora.
Tino,
dúas cousas: ninguén dixo nin falou nada de tirados da sociedade. Eu tamén falo con gheada, e non me considero de baixa ralea. O nivel de estudos non fai a xente mellor ou peor. Se ti así o ves, problema teu.
O editor non saltou por riba as decisións da tradutora, o editor consultou ao AUTOR a ver que opina e o AUTOR díxolle que NON. Tino, home, se non queres ver non digas que es cego!!!!
Cegueira témola todos polo q vexo: eu dixen como nos consideran aos q falamos con gheada e seseo, tanto na tradución como na dobraxe.
Iso q lle perguntaron ao autor mais semella unha manobra para xustificarse e non aceptar a tradución da tradutora. A ti gustariache q cho fixeran sendo unha persoa comprometida co seu traballo. Seguro q non.
Tino:
Na dobraxe estou dacordo, na tradución? Pois curiosamente foi Rinoceronte das primeiras editoras en usar rasgos dialectais en obras traducidas (vexa a tradución de Tomás Ahola, O bosque dos raposos aforcados). Alén diso, aínda non entendo que queres dicir ao respeto, a non ser buscar unha semellanza discrimnación sexual - cultural nun asunto que non é cuestión de sexo, senón de legalidade contratual, mal que lle pese a algún.
"Iso q lle perguntaron ao autor mais semella unha manobra para xustificarse e non aceptar a tradución da tradutora. A ti gustariache q cho fixeran sendo unha persoa comprometida co seu traballo. Seguro q non."
Manobra? Para xustificar que non quere unha tradución? O problema aquí é que Rinoceronte ía publicar a tradución de Reimóndez coas mudanzas que o editor co placet do autor consideraba oportunas: é o seu negocio, non si?
Eu son unha persoa compremetida co meu traballo, por iso non asino contratos que non quero/podo cumplir. Cada que que faga do seu saio unha capa. E si, a min perxudícame máis que unha MÁ profesional, non pola ideoloxía, senón polas artes, estea a perxudicar a todos os profesionais deste eido, MANIPULANDO información. Xa se verá como é o decido e a sentencia.
Por certo, Tino, vas quedando sen argumentos:
#10 A ver q cho explico outra vez: o sr Barcia deberia ter coidado cos calificativos q empregou, podes lelos na noticia, e sabe perfectamente q se pode enfrentar a temas coma estes e moitos outros.
Eses comentarios xa non están na nova: por que será??????
De novo, o peor cego é o que non quere ver!
Larpeirán, supoño q tomas isto como algo persoal, cousa q a min non me afecta como tal: kedo sen argumentos dis? Pero se non é a min a quen tes q ,,combater"!
Eu leo unha noticia nun medio e dou por feito a profesionalidade dos seus xornalistas, como daria por feito a tua profesionalidade na tradución dunha obra, só a kuestionaria despois de le-la. E se sacaron o trecho referido aos insultos do sr. Barcia eles saberán por q foi, pero tampouco os desmentiron.
E por moi implicada q estea esta editorial cos rasgos dialectais non ten nada a ver con este problema, sempre buscas xustificacións fóra do problema para autoxustificarte?.
Sigo reafirmándome no apoio a Reimóndez polo desprezo q debe sentir o simple feito de ser muller, pq eu tamén me sentín ese desprezo polo simple feito de falar ,,diferente do q se fala na tvg".
E podes ir parando de usar insultos como ,,cego", eu a ti non te insultei.
Non te chamei cego, dixen que o peor cego é o que non quere ver.
Tomo isto como algo personal porque é un desprestixio para os do eido.
Novo comentario
Se xa tes o teu nome en Vieiros, podes acceder dende aquí:
Máis Alá, Fwwwrando, Galego.org, GZ-Deportiva, Canal Verde, Lusofonía, Irimia, Cartafol, Murguía
RSS
| Que é Vieiros?
| Que é o RSS?
| Creative Commons
| Publicidade
| Director
| O equipo
| Contacto